Tweehonderd jaar geleden schudde Europa op zijn grondvesten. In Frankrijk was de revolutie uitgebroken. Napoleon Bonaparte, sinds 1804 keizer van Frankrijk, beheerste tot 1812 het vasteland. Op zee echter werd zijn vloot in 1805 verslagen door de Britse admiraal Nelson in de befaamde zeeslag bij Trafalger.
Behalve korte perioden van vrede was Europa van 1792 tot 1815 in oorlog. Voor vele soldaten betekende deze periode een leven lang oorlog voeren. Ook tienduizenden Nederlanders vochten voor Napoleon. Het Legermuseum in Delft belicht dit deel van onze geschiedenis in de tentoonstelling Voor Napoleon. Hollanders in oorlogstijd, 1792-1815. Eén van de topstukken is de uniformjas van Napoleon, die hij in 1815 droeg, het jaar van de Slag bij Waterloo. Het is afkomstig uit het Paleis Fontainebleau en was nog nooit eerder in Nederland te zien. Het jasje laat niets onverhuld van de omvang die zijn drager destijds gehad moet hebben: de keizer blijkt een kleine man met een dik buikje en een brede nek.
Voor Napoleon, Hollanders in oorlogstijd 1792-1815
Tienduizenden Nederlandse soldaten vochten voor Napoleon. Niet alleen in Nederland, maar ook in België, Spanje, Duitsland, Polen en Rusland. Tijdens de Russische veldtocht van 1812 kwamen velen om het leven. In 1814 werd Napoleon gedwongen af te treden maar hij keerde in 1815 in Frankrijk terug. Tijdens de daaropvolgende Slag bij Waterloo vochten Nederlanders zowel voor de Nederlandse koning Willem I als voor Napoleon.
Bezoekers aan de tentoonstelling Voor Napoleon. Hollanders in oorlogstijd, 1792-1815 ontmoeten hier enkele van die Nederlanders, elk met hun eigen verhaal. Individuele kabinetten vormen mini-exposities met uniformen, prenten, egodocumenten en eigendommen, aan de hand waarvan hun ervaringen in deze Franse tijd worden verteld. Zou de jonge kadet Hendrik Jacob t Hart de barre veldtocht naar Duitsland in 1804 overleven? Wie was Valentijn Amende die 27 jaar als kwartiermeester de regimentsboeken bijhield en in 1804 de dienst moest verlaten omdat hij gesjoemeld zou hebben? Lukte het Adriaan Blussé om zich in 1813 conform het kleedvoorschrift te melden: de pels donkergroen, gevoerd met wit flanel; de overslagen en kraag geborduurd, de kraag en opslagen der mouwen zwart bont? En kon de Nederlandse chirurgijn Verhoef in de barre Russische kou van 1812 nog iets voor de gewonden betekenen? Het zijn enkele voorbeelden van Hollanders die een rol speelden in die roerige oorlogstijd.
Behalve gewone Hollandse militairen zijn ook de Oranjes vertegenwoordigd: Willem Georges Frederik van Oranje-Nassau en zijn neef Willem II. De laatste is beter bekend als de held van Waterloo, die in 1815 gewond raakte bij de Slag van Waterloo. Diens paard Wexy, die het onbezonnen gedrag van zijn ruiter daarbij niet overleefde, is ook op de tentoonstelling te zien. Hij werd destijds uit eerbetoon opgezet en wordt voor deze speciale gelegenheid vanuit de Koninklijke Stallen overgebracht naar Delft.
Naast Wexy weet het Legermuseum ook andere spectaculaire bruiklenen bijeen te brengen uit o.m. Sint-Petersburg, Versailles, Brussel, Wenen en Londen. Prominent aanwezig zijn Napoleons uniform van kolonel van de Nationale Garde uit Fontainebleau en zijn steek. Het Legermuseum zelf beschikt over een omvangrijke collectie uniformen, wapens, ooggetuigenverslagen, dagboeken, brieven en memorabilia. Samen met deze internationale bruiklenen vormen ze een uniek geheel dat nog nooit eerder aan een groot publiek kon worden getoond.
De historische context van de tentoonstelling wordt geschetst in afbeeldingen en schilderijen. Hierin wordt ook de in de 19e eeuw ontstane Napoleontische en Orangistische mythevorming verbeeld. Zo hangen enkele indringende etsen uit Los Desastres de la Guerra van Goya tegenover Keizer Napoleon I in kroningsgewaad (F. Gerard) en Willem II bij Waterloo (J.B. van der Hulst). Deze beide kanten van oorlogstijd - de realiteit en de grandeur - krijgen gestalte in Voor Napoleon. Hollanders in oorlogstijd, 1792-1815.
Voor Napoleon. Hollanders in oorlogstijd, 1792-1815
Looptijd 14 oktober 2005 - 9 april 2006
Publicatie
Bij de tentoonstelling verschijnt het rijk geïllustreerde boek Voor Napoleon. Hollanders in oorlogstijd, 1792-1815.
Redactie: Mark van Hattem e.a.
Uitgeverij: Uitgeverij Thoth
Pagina's: ca 128 pp.
Illustraties: rijk geïllustreerd, full colour
