'De Nederlaag van Napoleon in Rusland-1812'

Kozakken overvallen ziekentransport
5 december 1812 In het holst van de nacht reist de arts Hendrik Verhoef met een groep gewonde soldaten naar Vilnius. Het grote leger van Napoleon is verslagen en trekt zich terug uit Rusland. Het ziekentransport maakt deel uit van de achterhoede. Verhoef is bang te worden ingehaald door de Kozakken. Zwijgend stapt hij stevig door. De verse sneeuw kraakt onder zijn voeten. Zijn handen en voeten zijn stijf van de kou. Hij trekt zijn steek nog wat verder over de oren. Achter zich hoort hij het kermen van de gewonden die op karren en sleeŽn voortgetrokken worden. Voor zich ziet hij de rug van de Russische gids die voorop loopt met een fakkel. Plotseling klinkt er het geluid van brekende takken, gevolgd door Russische kreten. Verhoef en zijn mannen zijn omsingeld door de Kozakken! Twee van hen richten hun wapens op Verhoef. Geschrokken steekt de arts zijn handen in de lucht.

Napoleon en de tocht naar Moskou
Na de Franse Revolutie (1789) is het in Europa erg onrustig. Napoleon komt in Frankrijk aan de macht en drukt een groot stempel op Europa. In 1812 begint hij aan zijn grootste waagstuk: de invasie van Rusland. Met een leger van 600.000 man trekt Napoleon de Russische grens over. Hij heeft goede hoop de Russische Tsaar snel te verslaan. De Tsaar is echter niet voor een gat te vangen en trekt zijn leger terug. Daarbij vernielt het alles wat bruikbaar kan zijn voor het Franse leger. Wanneer Napoleon in september eindelijk de stad Moskou bereikt is zijn leger flink geslonken. Honderdduizenden soldaten zijn onderweg gestorven van honger en uitputting. Wanneer de Russen ook nog eens bereid blijken hun eigen stad in brand te steken, beseft Napoleon dat hij verslagen is. Dit grote kat en muis spel heeft hij verloren. Het Franse leger trekt zich terug. De winter valt in en nog eens duizenden Franse soldaten komen om van de kou. Hun dunne uniformen zijn niet geschikt voor het barre Russische winterweer. De nederlaag in Rusland betekent voor Napoleon het begin van het einde.

Invoering dienstplicht
In 1811 wordt onder het bewind van Napoleon in Nederland de dienstplicht ingesteld. Alle jongemannen die geboren zijn in de jaren 1788, 1789 en 1790 moeten loten. Word je ingeloot dan ben je verplicht te dienen in het Franse leger tot aan het einde van de oorlog. Door de invoering van de dienstplicht is Napoleon in staat om een leger van honderdduizenden soldaten op de been te brengen. Als Willem I in 1815 koning van Nederland wordt, handhaaft hij de dienstplicht. Sinds 1997 hoeven dienstplichtigen niet meer op te komen voor militaire dienst zolang de veiligheidssituatie van Nederland dat toelaat.

Een Nederlandse arts in dienst van Napoleon
Zo'n 25.000 Nederlanders nemen onder Napoleon deel aan de veldtocht naar Rusland. Hendrik Theodoor Verhoef is een van hen. Als pas afgestudeerde arts op zoek naar ervaring geeft hij zich vrijwillig op voor het Franse leger. Waar anders kun je zoveel gewonden en zieken verzorgen als in het leger? Bovendien krijgt de jonge nieuwsgierige Verhoef zo de kans om iets van de wereld te zien.

In de zomer van 1812 trekt hij als assistent chirurgijn met het Franse leger de Russische grens over. Verhoef belandt in Glubokoje waar hij enige tijd in het veldhospitaal werkt. In de herfst worden de verliezen voor het Franse leger steeds groter en in december besluit Napoleon zijn leger terug te trekken. Het hospitaal wordt ontruimd en Verhoef vertrekt in de nacht van 5 december met het laatste ziekentransport richting Vilnius. Om 2 uur s nachts wordt het konvooi overvallen door de Kozakken. Verhoef wordt beroofd van zijn waardevolle bezittingen en krijgsgevangen genomen. Als arts wordt hij redelijk goed behandeld. Hij verzorgt zowel Russische als Franse gewonden en leert veel over de Russische cultuur. Als Verhoef na twee jaar wordt vrijgelaten keert hij huiswaarts met een doos vol souvenirs. Terug in Nederland vestigt hij zich als arts in Beusichem. Daar schrijft hij op latere leeftijd zijn herinneringen aan dit Russische avontuur op. Zijn dagboek bevindt zich nu in het gemeentearchief van Schiedam. De souvenirs en uniformrok van Verhoef zijn te zien in het Legermuseum.