De sprong van Jan van Schaffelaar
Een middeleeuwse belegering in Nederland
Na een enorme knal vliegen vogels verschrikt op. Tot ver in de omtrek is het gedreun van de zware donderbus te horen. Een groep soldaten heeft positie gekozen op het dorpsplein en belegert de kerk van Barneveld. Negentien Kabeljauwse soldaten hebben zich in de toren verschanst. Al enkele dagen proberen zij stand te houden tegenover de belegeraars. De Hoekse hoofdman Willem van Wachtendonck geeft vanaf zijn paard aanwijzingen aan zijn manschappen. Terwijl een hellebaardier van een vrouw drank krijgt ingeschonken, ontstaat er een keerpunt in de strijd. De Kabeljauwse hoofdman Jan van Schaffelaar besluit op de eisen van de belegeraars in te gaan. Door zijn leven te geven, krijgen zijn manschappen vrije aftocht. Hij klimt op de kantelen en in het belang van zijn manschappen springt hij van de toren.....
Nederland 16 juli 1482
Nederlanders bestonden in 1482 nog niet. De term de Nederlanden werd gehanteerd voor een groter geheel; het huidige Nederland, België en Luxemburg. Dit grondgebied bestond uit een groot aantal rivaliserende graafschappen, hertogdommen en bisdommen. De oorlog die in 1482 in een groot gedeelte van de Nederlanden woedde, vond zijn oorsprong in het jaar 1345. Doordat de Hollandse graaf - Willem IV - kinderloos stierf, ontstonden er twee kampen in het Graafschap Holland. Sommige edelen kozen partij voor Margaretha, de zus van de graaf. Zij werden bekend onder de naam Hoeken. Andere edelen besloten de kant van Magaretha's zoon, Willem van Beieren, te kiezen en werden aangeduid met de term Kabeljauwen. Later kwam de grafelijke titel via overerving in handen van de expanderende en op macht beluste Bourgondische vorsten. Hierdoor kregen de namen Hoeken en Kabeljauwen een andere lading. De Kabeljauwen steunden de Bourgondische vorst, terwijl de Hoeken een anti-bourgondische politiek voerden. Zij wilden niets te maken hebben met de expansiedrift en centralisatiezucht van Bourgondië. De Bourgondiërs wisten echter in Holland de rust terug te laten keren, maar de twisten waren inmiddels overgeslagen naar andere delen van de Nederlanden. Zo ontstonden in het Bisdom Utrecht en het Hertogdom Gelre, waar de Bourgondiërs hun macht probeerden uit te breiden, nieuwe twisten. De belegering van de kerktoren in Barneveld moet in dit kader worden geplaatst.
Opkomst vuurwapens
Een edelman uit de 15e eeuw had de beschikking over de volgende soorten soldaten: ruiters, hellebaardiers en schutters met bogen of handvuurwapens. Ruiters waren het zwaarst bewapend en droegen meestal een harnas van top tot teen. De bepantsering van de hellebaardiers was erg divers. Sommigen droegen een metalen borstplaat of een brigandine, een 
vest waarin metalen plaatjes waren bevestigd. Anderen droegen alleen een dikke jas en een helm. De schutters hadden een vergelijkbare bepantsering als de hellebaardiers. Als wapen hanteerden zij een handboog of een kruisboog. Vanaf 1470 werden de bogen steeds meer vervangen door de sterk verbeterde handvuurwapens. Zo verdween de kruisboog langzaam maar zeker van het strijdtoneel en verviel het tot een specifiek jachtwapen. Het zou nog ruim een eeuw duren voordat de vuurwapens het slagveld zouden domineren.
In de 14e eeuw werd het kanon in Nederland geïntroduceerd. De eerste kanonnen waren nog niet erg efficiënt; ze produceerden vooral rook en geluid, doeltreffend waren ze zelden. Halverwege de 15e eeuw kwam hierin een ommekeer. Kanonnen kregen een onderstel met wielen en een richtmechanisme. Ook werd het mogelijk het kanon aan de achterkant te laden. De efficiëntie van de kanonnen nam hierdoor toe en ze werden uitermate geschikt voor de belegeringsoorlog. Kasteelmuren konden in korte tijd in puin worden geschoten. De geringe mobiliteit en vuursnelheid vormden nog wel een belemmering om de donderbussen ook in te zetten tijdens veldslagen.
Links:
www.middeleeuwen.beginthier.nl
www.compagniebrederode.nl
www.dielanden.nl
www.gravenvanholland.nl
www.kastelen.nl
www.kastelenhollandzeeland.nl
